EN 388 eldiven standardı: 4X43D gibi kodlar nasıl okunur, A–F kesilme seviyeleri ne anlatır?

Rakamlar hangi eşiğe karşılık geliyor?

Her seviye bir alt sınırdır, ölçülen değerin kendisi değil. Aşınmada 3 alan eldiven en az 2.000 turu geçmiştir; 7.900 turda delinmiş olsa da kodu yine 3'tür. Aynı hanede iki eldiven arasında ince fark arıyorsanız koda değil, test raporundaki ölçülmüş değere bakın.

Coup sütunundaki sayıların birimi yoktur. Bıçak önce referans kumaşı (kanvas), sonra eldiven numunesini, sonra yine referans kumaşı keser. İndeks, numuneyi kesmek için gereken tur sayısını referans kumaşın ortalamasıyla oranlar; sayı büyüdükçe eldiven referansa göre daha uzun dayanmış demektir. Yırtılma ve delinme ise doğrudan newtonla ölçülür.

Darbe hanesinin seviyesi yoktur; ya P yazılır ya boş kalır. Yöntem, motosikletçi eldiveni standardı EN 13594'ten alınmıştır. 2,5 kg'lık vurucu 5 J enerjiyle boğum bölgesine iner ve dört eldivenin her biri farklı bir boğumdan bir kez vurulur. İletilen kuvvet ortalamada 7 kN'u, tek bir ölçümde 9 kN'u geçmezse eldiven P alır.

A'dan F'ye: ISO 13997 kesilme sınıfları

Beşinci karakter, tomodinamometre (TDM) adı verilen cihazda ISO 13997 yöntemiyle ölçülür. Düz bir bıçak belirli bir yük altında numunenin üzerinden çekilir ve malzemeyi kesip geçene kadar aldığı yol kaydedilir. Her kesimde bıçak değiştirildiği için körelme sonucu bozmaz. Farklı yüklerde yapılan kesimlerden bir eğilim çizgisi çıkarılır; raporlanan değer, bıçağın 20 mm'lik yolda malzemeyi kesmesi için gereken kuvvettir.

Newton sahada soyut kalıyor, kabaca kütleye çevirmek fikir verir: F sınıfı bir malzemeyi 20 mm'lik yolda kesip geçmek için bıçağa yaklaşık 3 kg'lık ağırlık binmesi gerekir. Yine de bu bir laboratuvar karşılaştırması. Gerçek kazada kenarın açısı, hızı ve keskinliği değişir. Harf eldivenleri birbirine göre sıralar, kesik olmayacağını garanti etmez.

Neden iki kesilme testi var, hangisine bakılmalı?

2003 sürümünde kesilme yalnız coup testiyle ölçülüyordu ve yöntemin zayıf noktası biliniyordu. Çelik tel ya da cam elyafı gibi sert lifler içeren örgüler dairesel bıçağı köreltiyor, köreldikçe bıçak daha çok tur atıyor, eldiven de olduğundan dirençli görünüyordu. 2016 sürümü bunu ölçüye bağladı: eldiven numunesinden önce ve sonra kesilen referans kumaşta tur sayısı üç kattan fazla artarsa bıçak körelmiş sayılır. O eldivenin kesilme sınıfı ISO 13997 ile belirlenir, coup hanesine X yazılır.

Etikette iki sonuç birden varsa üretici, kullanım bilgisine dairesel bıçak sonucunun yalnızca gösterge, düz bıçak sonucunun referans olduğunu yazar. Seçimde harfe bakın. Rakam harfe çevrilmez; standart da iki yöntem arasında bir korelasyon olmadığını açıkça belirtir. Coup 5 olan bir eldivenin ISO 13997'de yalnız C alması bu yüzden çelişki sayılmaz ve piyasada rastlanan bir durumdur.

Bir karışıklık da ithal kataloglardan geliyor. ABD'de kullanılan ANSI/ISEA 105 ölçeği A1'den A9'a dokuz basamaktır ve sonucu gram cinsinden verir. A3 en az 1.000 gram demektir; EN 388'deki A sınıfıyla da, coup 3 ile de aynı şey değildir. Bir katalogda "kesilme seviyesi 6" görürseniz büyük olasılıkla ANSI ölçeğine bakıyorsunuz; EN 388'de altıncı kesilme seviyesi yoktur.

Örnek kodlar satır satır: 4X43D, 4X43DP, 4542C, 3121X

4X43D, kesilme dirençli örme eldivenlerde rastlanan tipik bir profil. İkinci hanedeki X bir eksiklik sayılmamalı: büyük olasılıkla malzeme bıçağı köreltmiş ve kesilme sınıfı ISO 13997 ile verilmiştir. Altıncı yer boş, demek ki darbe iddiası yok. Sonuna P eklenmiş 4X43DP, aynı mekanik değerleri taşıyan, elin sırtında darbe koruması olan ve testi geçmiş modeldir.

4542C'de iki kesilme sonucu yan yana: coup 5 ve ISO 13997'de C. Referans C'dir. Bu kodda ikinci kez bakılması gereken yer delinme hanesi: 2, kesilmede güçlü görünen eldivenin batan cisimlere karşı orta düzeyde kaldığını gösterir.

3121X, kuru montaj, ambalaj ve depo elleçlemesinde kullanılan hafif, genel amaçlı eldivenlere benzer. Aşınma dayanımı fena değil, kesilme iddiası düşük ve ISO 13997 testi yapılmamış. Keskin kenarlı işe verilmez.

Kodun söylemediği iki şey var. Yırtılma hanesi 1 ve üzerindeki eldivenlerin kullanım bilgisinde, makinenin hareketli parçalarına dolanma riski olan yerde giyilmemeleri gerektiği yazar; matkap, torna ya da dönen mil başında eldiven ayrı bir risktir. Delinme hanesi de iğne ve şırınga için bilgi vermez. Test, iğneden çok daha kalın, 4,5 mm çaplı bir probla yapılır ve standart bu sınırı kendisi belirtir.

İşe göre kesilme seviyesi: sac, cam, montaj

Standart hangi işte hangi sınıfın giyileceğini söylemez; bunu işyerinin risk değerlendirmesi belirler. Bu yüzden Formasan'dan eldiven teklifi isterken kodun yanına işin tarifini eklemek seçimi kısaltır: hangi malzeme tutuluyor, kenar ne kadar keskin, eller yağlı mı kuru mu, eldiven bütün vardiya boyunca mı takılı kalıyor. Bu bilgiyle aynı kesilme sınıfında farklı kaplama ve manşet seçenekleri yan yana konabilir.

ISO 13997'nin kapsam metni de yol gösterir: yöntem bıçak, sac parça, talaş, cam, kesici alet ve döküm kenarı gibi keskin kenarlara karşı direnci ölçmek için yazılmıştır. Aşağıdaki aralıklar sahada başlangıç noktası olarak kullanılır; karar, gerçek parçayla yapılan numune denemesinden sonra verilir.

• Montaj, ambalaj ve kuru elleçleme: kesik riski düşükse A–B yeterli olabilir. Burada asıl ölçüt el becerisi; vida, klips ve konnektör eldivenle tutulabilmeli.
• Sac, profil ve pres besleme: çapaklı kenar ve kayan parça yüzünden genellikle D ve üzeri aranır. Bilek açıkta kalmasın diye uzun manşet ya da kolluk düşünülür.
• Cam levha: çoğunlukla E–F. Kırılan cam bileğe ve ön kola kayabilir; manşet boyu bu yüzden harf kadar belirleyicidir.
• Yağlı metal parça ve talaş için D civarında, yağda kaymayan nitril kaplı bir model sık seçilir. Talaşı elle toplayan biri delinme hanesine de bakmalı.

EN 388:2003 ile 2016 sürümü arasındaki fark

Eski sürümde kod dört rakamdı: aşınma, kesilme, yırtılma, delinme. 2016 sürümü iki karakter ekledi, ISO 13997 kesilme harfi ve darbe için P. Görünmeyen değişiklikler de sonucu etkiliyor. Aşınma testinde kullanılacak zımpara kâğıdı belirli bir tipe bağlandı; daha yumuşak kâğıtla test edilmiş eldivenler yeni testte daha düşük çıkabiliyor. Coup testindeki bıçak biraz daha keskin, aynı malzeme bu yüzden daha düşük indeks alabiliyor. Bir de tur sınırı geldi: numune 60 turda kesilmezse test orada durur, 2003 sürümünde böyle bir üst sınır yoktu.

Pratik sonucu şu: 2003'e göre 4543 alan bir eldiven 2016 sürümüne göre yeniden test edildiğinde aynı rakamları almayabilir. Bıçağı körelten liflerle örülmüş modellerde coup hanesi X'e dönebilir, kesilme sonucu da harfe geçer. Satın alma listesinde iki sürümün etiketleri karışıksa karşılaştırma, aynı sürüme göre yapılmış testlerle yapılır.

2018'de yayımlanan A1 tadili test kumaşının tanımında, atıf yapılan standartlarda ve bazı terimlerde düzeltme getirdi. Kodun okunuşu değişmedi; etikette EN 388:2016 ya da EN 388:2016+A1:2018 görmeniz aynı biçimde okunur.

EN ISO 21420: her koruyucu eldivenin ortak şartları

EN 388 tek başına uygulanmaz. Her koruyucu eldiven önce EN ISO 21420'nin genel şartlarını karşılar. Bu standart 2020'de EN 420'nin yerini aldı, 2024'te A1 tadiliyle güncellendi. Kendisi bir koruma iddiası taşımaz. Eldivenin cilde zarar vermemesini, doğru bedende üretilmesini ve kullanılabilir olmasını tarif eder.

Birkaç somut sınır: malzemenin pH değeri 3,5 ile 9,5 arasında kalır, deri eldivende krom VI 3 mg/kg'ın altında olmalıdır. Beden, 4 ile 13 arasındaki el ölçülerine göre tanımlanır. El becerisi için eldivenli kişi farklı çaplardaki çelik pimleri düz bir yüzeyden almaya çalışır; 30 saniyede üç kez kaldırabildiği en ince pim sınıfı belirler. İnce montaj işinde bu değer en az kesilme sınıfı kadar sorulmalı.

Türkiye'de işverenin yükümlülükleri Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik'te yer alır (Resmî Gazete, 2 Temmuz 2013, sayı 28695). Buna göre donanım risk değerlendirmesi sonucunda belirlenir; ürünün CE işareti ve Türkçe kullanım kılavuzu bulunur. Ürünün piyasaya arzı ise Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği'ne (2016/425/AB) bağlıdır (Resmî Gazete, 1 Mayıs 2019, sayı 30761). Bu yüzden eldiven teslim alınırken kutudaki kodun yanında Türkçe kullanım bilgisi de kontrol edilir.

EN 407 ve EN ISO 374-1: ısı ve kimyasal eldiveninden farkı

Isı ve alev riskinde piktogram da kod da başkadır. EN 407:2020 altı haneyle sırasıyla alev yayılımı, temas ısısı, konvektif ısı, radyan ısı, küçük erimiş metal sıçraması ve büyük miktarda erimiş metal dayanımını 1–4 arasında verir. Alevli piktogram yalnız alev yayılımında en az 1. seviye iddia edildiğinde kullanılır. Alev iddiası olmayan, örneğin yalnız sıcak yüzeye karşı koruyan eldiven 2020 sürümüyle gelen ayrı ısı piktogramını taşır. Alev yayılımında en az 3 alamayan eldiven, öteki ısı özelliklerinde de 2'nin üstüne çıkamaz.

Kimyasal eldiven EN ISO 374-1:2016+A1:2018'e göre tip alır. Standarttaki 18 test kimyasalı harflerle kodlanır; piktogramın altındaki harfler eldivenin hangilerinde test edildiğini gösterir. Tip A en az altı kimyasalda, Tip B en az üç kimyasalda 30 dakikayı aşan geçiş süresi ister; Tip C için tek kimyasalda 10 dakikayı aşmak yeterlidir. Listede olmayan bir kimyasal için kod bilgi vermez.

Kaynak ve döküm eldivenlerinde iki piktogram çoğu zaman yan yana durur. Kaynakçı eldiveni ayrıca EN 12477'ye göre sınıflanır; bu standart hem EN 388 hem EN 407 testlerinden asgari seviyeler ister. Kodlar yine ayrı okunur: EN 407 kodundaki 4 ile EN 388 kodundaki 4 aynı ölçeği paylaşmaz.